OYUNUN ÇOCUĞUN GELİŞİMİNE OLAN ETKİLERİ

Derya-bolcan

Uzm. Psk. Derya Bolcan

Oyun; çocuğun fiziksel  ve psikomotor ,bilişsel,dil,yaratıcılık,sosyal ve duygusal alanlarda gelişimini sağlayan bir araçtır.Çocuk oyun oynayarak gelişir,geliştikçe oynadığı oyunlar,oyunlar  sırasında  sergilediği  beceriler ve tercih ettiği oyun malzemeleri  de zamanla değişir.Çocuğun gelişimine çok büyük katkıları  olan oyunları  oynamayan   çocuğun  bedensel ,zihinsel ve ruhsal  yönden sağlıklı olduğunu söylemek  pek mümkün değil.Çocuklarla  iletişim kurmanın ,onları anlamanın pek çok yolu vardır. Ama oyun bu yolların en doğal olanı ,en sık  kullanılanı ve en sağlıklı  şeklidir.

Oyun, her çocuğun gerçek yaşantısından daha çok benimsediği ve tabi ki  çok mutlu olduğu içinde yaşadığı  dünyasıdır. Yapılan araştırmalar bize şunu gösteriyor; oyun oynayarak büyüyen çocukların düzgün  konuşma ve ifade becerilerinin yeterince  ve nitelikli oyun oynamamış çocuklara göre daha düzgün ,kelime dağarcıklarının  daha zengin olduğunu göstermektedir.Oyun sayesinde çocuk yeni  bilgiler edinir ve bu bilgileri başkalarına aktararak bilgi dağarcığını geliştirir.Oyun esnasında nesneleri,araç gereçleri tanır,isimlendirir,olaylarla ve kişilerle  ilgili sözcükleri kavramsallaştır,böylece  kelime dağarcığı  gelişerek zenginleşir.Çocuk  akıl yürütme ,seçim yapma,sebep sonuç ilişkisi kurma ,dikkatini  toplama gibi bilişsel gelişimle ilgili  pek çok kavramı oyun içinde öğrenir.Oyun, her yaşta  insanın hayatında önemli yeri  olan bir etkinliktir.Yetişkin için  oyun,eğlenmek,dinlenmek ve boş zamanların  etkinliği   gibi anlamlar ifade ederken .Çocuk için,içinde yaşadığı  dünyayı ,çevresindeki  insanları  tanıma ve anlama aracıdır.Çocuğun gözü ile bakıldığında  oyun,çocuğun en önemli işi,oyuncakları da en önemli aracıdır.

Bruner, çocukların zarflar,sıfatlar,iyelik ve soru ekleri gibi dilin en karmaşık dilbilgisi  yapılarını oyunda öğrendiklerini belirtmiştir. Çocuk oyun aracılığı ile dilin tüm yapılarını öğrenir.Çünkü çocuk oyunda nesneler ve olaylar  arasındaki fark ve benzerlikler  ifade etmeyi ,sadece sözel değil,sözel olmayan dil becerilerini de geliştirir.Oyun çocuğun tonlamaları ve sesleri doğru kullanma becerisi kazanmasına yardım eder. Böylelikle çocuğu okuma ve yazmaya hazırlar.Oyun yaratıcılığın kaynağı,çocuğun yaratma ortamıdır,çünkü  çocuklar oyunlar sırasında devamlı olarak değişik şeyler yapar,farklı malzemelerle oynar ,onları  hayal dünyalarında kullanarak  farklı kimliklere  bürünerek  rol ve sorumluluk alma fırsatı bulurlar.Çocuk sadece  büyüklerden gördüklerini oyuna aktarmaz,kendi yeteneğini de  bunlara katarak  yeni şeyler yaratır.Oyun gerçek dünya ile hayal  dünyası arasında bir köprüdür. Çocuğun bedensel, ruhsal gelişimi  ve eğitimi için oyun  beslenme ve uyku kadar önemli ihtiyaçtır. Çocuk oyunlar sırasında başkalarının duygularını, gereksinimlerini  anlar (kızgınlık, kıskançlık, rekabet, mutluluk,acı,öfke,merak,korku,hayret,üzüntü,sevinç,güven )duyma gibi pek çok değişik ve karmaşık duyguları yaşayabilir ve deneyimleyerek  öğrenir.Ayrıca  çocuk için gerçek yaşamda çok önemli  olan öz bakım becerilerini  de oyun esnasında kazanır ve öz  bakım becerileri kazanmak için en uygun oyun evciliktir. Bütün bu oyunlar çocuğun sosyal  ve duygusal gelişimini etkiler  ve kendini tanımasına yardımcı olur, kendine güveni  gelişir.

Tabi yukarda yazdığım bu süre çocuktan çocuğa değişmektedir.Çocuklar yetişkinler gibi kendilerini ifade edemedikleri zaman  problemli davranışlar  ortaya çıkmaktadır.Çocuğun normal gelişimini etkileyen duygusal ,davranışsal  ve psikolojik  problemler karşısında  ve yaşadığı travma  durumlarında  olayları nasıl  algıladığına göre  farklılıklar gösterir. Problemlerini  çözebilmesi aile ile mümkün  olmadığı zamanlarda  yine oyun iyileştirici olarak kullanılır fakat bu defa  işin uzmanı oyun terapistinden  profesyonel bir yardım alınarak, çocuğun   duygusal gelişimini ve kendine  olan inançlarını kolaylaştıran  bir ilişkiyle  ilgilenilir. Oyun aracılığı ile çocuğun tedavi sürecine aktif katılımı  sağlanır.Böylece  çocuk yaşamış olduğu problemlerine  çözüm yolu bulmayı, oyun terapisi esnasında öğrenerek sağlıklı bir çocukluğa tekrar dönmesine destek olunur.

Son olarak şunu da belirtmek  isterim;

Çocuk denince  akla ilk gelen şey oyunsa ,ebeveynlerin de oyun oynaması ,oyunun bir parçası olması  veya oyuna aracılık edebilmesi,  çocuklarının dünyasına ulaşmalarını sağlayacak bir köprüdür.